Ayak Bileği Burkulması: İlk Günlerde Ne Yapmalı? Burkulma mı Kırık mı?
Bu yazıdaki görseller temsilidir; yapay zekâ ile hazırlanmıştır.
“Hocam kaldırımdan inerken ayağım içe döndü, bileğim şişti. Kırık mı, burkulma mı, ne yapayım?”
Ayak bileği burkulması en sık karşılaştığımız yaralanmalardan biri. Merdivenden inerken, halı sahada, topuklu ayakkabıyla yürürken ya da çukura basınca olur. Çoğu kişi “nasılsa geçer” diye birkaç gün bekler, ağrı azalınca da unutur. Ama burkulmanın asıl sorunu ilk günlerdeki ağrı değil; doğru toparlanmazsa bileğin tekrar tekrar burkulmasıdır.
Bu yazıda ayak bileği burkulmasından sonra ilk günlerde ne yapmanız gerektiğini, hangi durumlarda kırık açısından değerlendirme gerektiğini ve tekrarlamasını nasıl azaltabileceğinizi anlatacağım.
Ayak bileği burkulması nedir? Kısa cevap
- En sık görülen tipte ayak içe doğru döner ve bileğin dış tarafındaki bağlar zorlanır ya da kısmen yırtılır.
- Çoğu burkulma ameliyatsız iyileşir. Tedavinin temeli erken ve kontrollü hareket ile egzersizdir.
- Bileği uzun süre alçıya ya da tamamen hareketsiz bırakmak genellikle önerilmez.
- Bazı belirtiler kırık açısından değerlendirme gerektirir: hiç basamamak, belirli kemik noktalarında belirgin hassasiyet.
- Doğru toparlanmayan burkulma tekrarlayabilir. Bu yüzden ağrı geçtikten sonra da denge ve kuvvet çalışması önemlidir.
Burkulma mı, kırık mı?
Ayak bileği yaralanmalarında hangi hastaya röntgen gerektiğine karar vermek için Ottawa ayak bileği kuralları adı verilen basit bir değerlendirme kullanılır. Güncel ayak bileği burkulması kılavuzu da kırığı dışlamak için bu kuralların kullanılmasını önerir (Vuurberg ve ark., 2018). Aşağıdaki durumlarda kırık açısından hekim değerlendirmesi gerekir:
- Yaralanmadan hemen sonra ve muayenede ayağın üzerine basıp dört adım bile atamamak
- Ayak bileğinin iç ya da dış topuzunun arka kenarında ya da ucunda belirgin kemik hassasiyeti
- Ayağın dış kenarındaki çıkıntılı kemikte (beşinci tarak kemiğinin tabanı) ya da ayağın iç kenarında belirgin kemik hassasiyeti
Bunlar yoksa kırık olasılığı düşüktür. Yine de emin değilseniz değerlendirme yaptırmak en doğrusudur.

Burkulmadan sonra ilk günlerde ne yapmalı?
Bileği tamamen hareketsiz bırakmayın
Uzun yıllar önerilen “dinlen, buz koy, sar, yukarı kaldır” yaklaşımının tek başına iyileşmeyi hızlandırdığına dair yeterli kanıt yok. Güncel kılavuz bu yöntemlerin tek başına değil, egzersizi de içeren bir programın parçası olarak kullanılmasını öneriyor (Vuurberg ve ark., 2018). İlk 1-2 gün ağrı ve şişlik çok fazlaysa bacağı yüksekte tutmak ve kısa süreli buz uygulamak sizi rahatlatabilir; ama ağrının izin verdiği ölçüde ayağınıza basmaya ve bileği hafifçe hareket ettirmeye erken başlayın.
Bileği destekleyin
Kılavuz, bileği alçıya almak yerine bileklik ya da bant gibi fonksiyonel destekleri 4-6 hafta kullanmayı tercih ediyor. Ağrı ve şişlik için kısa süreli sabitleme gerekirse bunun 10 günü geçmemesini öneriyor (Vuurberg ve ark., 2018).
Egzersize erken başlayın
İlk günlerde ayak bileğini yukarı-aşağı oynatmak, ayak parmaklarıyla havaya harf yazmak gibi hafif hareketlerle başlanır. Ağrı azaldıkça tek ayak üzerinde durma gibi denge egzersizleri ve kuvvetlendirme eklenir.
İlaç için
Ağrı kesici kullanmayı düşünüyorsanız hekiminize ya da eczacınıza danışın.
Ayak bileği burkulması ne kadar sürede geçer?
Hafif burkulmalarda ağrı genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde belirgin azalır. Bağ hasarı daha ciddi olduğunda toparlanma haftalar sürebilir. Ama ağrının geçmesi, bileğin eski haline döndüğü anlamına gelmez.
Burkulma geçiren kişilerin önemli bir kısmında bilekte boşalma hissi, tekrar tekrar burkulma ve ağrı gibi uzun süreli şikâyetler kalabiliyor. Ayak bileği burkulması geçirmiş kişileri inceleyen bir derlemede, bu kişilerin ortalama %46’sında kronik ayak bileği instabilitesi denilen bu tablonun bulunduğu görülmüş; oran çalışmalar arasında belirgin şekilde değişiyor (Lin ve ark., 2021). Bu yüzden ağrı geçtikten sonra da denge ve kuvvet egzersizlerine devam etmek gerekir.
Fizyoterapide ayak bileği burkulması
Kılavuzun da vurguladığı gibi, gözetim altında yapılan egzersiz programları pasif yöntemlere göre tercih ediliyor ve egzersiz tekrar eden burkulmaları azaltmaya yardımcı olabiliyor (Vuurberg ve ark., 2018). Kliniğimde ayak bileği burkulmasında yaklaşımım şöyle:
- Değerlendirme: Kırık açısından uyarı belirtilerine bakarım, bağların ne kadar etkilendiğini ve bileğin hareket açıklığını değerlendiririm.
- Erken dönem: Ağrı ve şişliği kontrol altına alırken, bileğin hareketini ve yük vermeyi kademeli olarak artırırız.
- Denge ve kuvvet: Tek ayak üzerinde denge, farklı zeminlerde yürüme, baldır ve kalça kaslarının güçlendirilmesi.
- Spora dönüş: Sıçrama, yön değiştirme ve koşu kademeli olarak eklenir. Sporcu hastalarda dönüş zamanını, ağrıya değil bileğin fonksiyonel testlerine göre planlarım.
- Manuel terapi: Bilek hareketinin kısıtlı kaldığı uygun hastalarda programa eklenebilir.
Burkulmanın tekrarlamasını nasıl azaltabilirsiniz?
- Ağrı geçtikten sonra da denge egzersizlerine birkaç ay devam edin.
- Daha önce burkulma geçirdiyseniz, spor yaparken bileklik ya da bant kullanmak tekrarlamayı azaltabilir.
- Bileği ilk haftalarda zorlayıcı sporlara erken dönmeyin.
Ne zaman beklemeden doktora gitmeli?
- Ayağa hiç basamıyorsanız ya da yukarıda anlattığım kemik noktalarında belirgin hassasiyet varsa
- Ayak bileğinde belirgin şekil bozukluğu varsa
- Ayakta uyuşma, soğukluk ya da renk değişikliği varsa
- Şişlik ve ağrı birkaç gün içinde azalmak yerine artıyorsa
- Bileğiniz sık sık burkuluyor ya da boşalıyorsa
İlk değerlendirme için ortopedi ya da FTR hekimine başvurabilirsiniz; acil durumlarda acil servise gidin.
Sık sorulan sorular
Ayak bileği burkulunca buz mu sıcak mı?
İlk günlerde şişlik varsa kısa süreli buz uygulaması rahatlatabilir. Ama buzun tek başına iyileşmeyi hızlandırdığına dair güçlü bir kanıt yok; erken hareket ve egzersiz daha önemlidir.
Burkulan ayağa basılır mı?
Kırık açısından uyarı belirtisi yoksa, ağrının izin verdiği ölçüde basmaya erken başlamak genellikle önerilir.
Ayak bileği burkulması sarılır mı?
Elastik bandaj ya da bileklik ilk haftalarda destek sağlayabilir. Uzun süreli tam hareketsizlik ise önerilmez.
Ayak bileği burkulmasında ameliyat gerekir mi?
Çoğu burkulmada gerekmez. Kılavuz, ameliyatı kapsamlı egzersiz tedavisine cevap vermeyen seçilmiş hastalar için öneriyor.
Son söz
Ayak bileği burkulması çok sık görülür ve çoğu zaman ameliyatsız iyileşir. Ama “ağrı geçti, iyileştim” demek her zaman yeterli değildir. Kırık açısından uyarı belirtilerini bilmek, bileği erken ve kontrollü hareket ettirmek ve ağrı geçtikten sonra da denge ve kuvvet çalışmasına devam etmek, burkulmanın tekrarlamasını azaltmanın en önemli adımlarıdır.
Aksaray’da ayak bileği burkulması sonrası toparlanma ya da sık tekrarlayan burkulmalar için fizyoterapi değerlendirmesi konusunda kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Vuurberg G, Hoorntje A, Wink LM, et al. Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. British Journal of Sports Medicine. 2018;52(15):956-970.
https://doi.org/10.1136/bjsports-2017-098106 - Lin CI, Houtenbos S, Lu YH, Mayer F, Wippert PM. The epidemiology of chronic ankle instability with perceived ankle instability: a systematic review. Journal of Foot and Ankle Research. 2021;14.
https://doi.org/10.1186/s13047-021-00480-w
İlgili Yazılar
- Sabah Topuk Ağrısı Neden Olur?
- Topuk Dikeni Nedir?
- Diz Ağrısı Neden Olur?
- Hangi Spor Hangi Yaşta Yapılmalı?
İlgili Fizyoterapi Uygulamaları
Bu yazı fizyoterapist Metin İçli tarafından, yukarıda listelenen bilimsel kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Son güncelleme: Kasım 2026.